برای تولیدی‌ها و مونتاژکارها: قطعات هر محصول و مقدارشان را یک بار تعریف کنید تا با هر فروش یا مونتاژ، قطعات خودکار از انبار کم شوند.
اگر محصولی را از چند قطعه می‌سازید، دو سؤال همیشه سراغتان می‌آید: «از هر قطعه چقدر مانده؟» و «این محصول دقیقاً چند تمام می‌شود؟». بدون فرمول ساخت، جواب هر دو حدس است. در حسابدار هر محصول مونتاژی یک فرمول ساخت (BOM) دارد و قطعات طبق همین فرمول خودکار از انبار کم می‌شوند.
نقش کالا در تولید
هر کالا در حسابدار یکی از این سه نقش را دارد:
- کالای عادی: می‌خرید و همان را می‌فروشید.
- قطعه / مادهٔ اولیه: می‌خرید و در ساخت محصول مصرف می‌کنید. ممکن است جداگانه هم فروخته شود.
- محصول مونتاژی: از قطعات ساخته می‌شود و فرمول ساخت دارد.
دو روش مونتاژ
| روش | کی قطعات کم می‌شوند | مناسب برای |
|---|---|---|
| هنگام فروش | همان لحظهٔ ثبت فاکتور فروش | مونتاژ سفارشی یا مونتاژ سریع پشت پیشخوان |
| با سند مونتاژ | وقتی محصول را می‌سازید و به انبار می‌برید | تولید انبوه قبل از فروش |
در روش «هنگام فروش»، موجودی محصول همان «تعداد قابل ساخت» با قطعات فعلی است. وقتی فاکتور فروش ثبت می‌کنید، پیام «از انبار کسر شد» نشان می‌دهد کدام قطعات و چقدر کم شده‌اند. روش دوم در مطلب سند مونتاژ آمده است.
تعریف فرمول ساخت
- محصول را باز کنید و نقش آن را «محصول مونتاژی» بگذارید.
- در بخش «فرمول ساخت» برای هر قطعه یک ردیف اضافه کنید.
- در هر ردیف: قطعه، مقدار مصرف و درصد ضایعات.
- ذخیره کنید. حالا «قابل ساخت» نشان می‌دهد با موجودی فعلی قطعات چند واحد از این محصول ساختنی است.
اگر برای هر محصول ۲ متر سیم لازم است ولی معمولاً ۵ درصد هدر می‌رود، ضایعات را ۵ بگذارید تا ۲.۱ متر کم شود. موجودی سیم در انبار با واقعیت یکی می‌ماند.
فروش جفتی و بسته‌ای
بعضی محصولات تکی ساخته ولی جفتی یا بسته‌ای فروخته می‌شوند؛ مثلاً هدلایت خودرو که همیشه جفت است. در تعریف کالا، «تعداد عدد در هر واحد» را ۲ بگذارید. حالا:
- قیمت و موجودی بر اساس «جفت» است؛
- مقدار قطعات در فرمول را می‌شود به ازای هر عدد یا هر واحد (جفت) تعریف کرد؛
- با فروش یک جفت، قطعات دو عدد کم می‌شود.
قطعه‌ای مثل جعبهٔ بسته‌بندی که برای هر جفت یکی است، به ازای واحد تعریف می‌شود و قطعه‌ای مثل لامپ که برای هر عدد یکی است، به ازای عدد.
قطعات مشترک و کپی فرمول
معمولاً چند مدل محصول قطعات مشترک زیادی دارند و فقط در یکی دو قطعه فرق می‌کنند. با «کپی به مدل دیگر» فرمول یک محصول را برای مدل مشابه کپی کنید و فقط قطعهٔ متفاوت را عوض کنید؛ مثلاً سیم H11 را با H4. موجودی قطعات مشترک بین همهٔ مدل‌ها یکی است و در برنامه‌ریزی قطعات یک‌جا جمع می‌شود.
در مونتاژ هنگام فروش، بهای تمام‌شدهٔ کالای فروش‌رفته جمع میانگین بهای قطعات مصرفی (با ضایعات) است و سند فروش همان را به بهای تمام‌شده می‌برد. یعنی سود ناخالص هر فاکتور، حتی برای محصولی که هرگز «موجودی» نداشته، دقیق است. گزارش «فروش به تفکیک کالا» سود ناخالص هر محصول را نشان می‌دهد.
یک کارگاه مونتاژ هدلایت با ۳۰ قطعهٔ CKD و ۶ مدل محصول، فرمول هر مدل را یک بار تعریف کرده است. از آن به بعد با هر فاکتور فروش، قطعات همان مدل کم می‌شوند و هشدار کمبود موجودی قبل از تمام شدن هر قطعه پیامک می‌شود.
